Những ghi chép khác về Benjamin Button.

1.

Không phải đợi đến khi Gastby Vĩ Đại được dịch ở Việt Nam thì tôi mới quan tâm đến F. Scott Fitzgerald. Tủ sách của tôi đã chào đón sự hiện diện của Tender Is The Night từ rất lâu, có lẽ là vào thời gian Parkson Hùng Vương khai trương.

Bộ phim Benjamin Button tôi xem là một tác phẩm chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của Fitzgerald. Đó là một truyện ngắn in chung trong tập Tales of the Jazz Age, chapter 7.

Dĩ nhiên, với tính chất đặc thù của điện ảnh, người ta không thể mang cả nội dung của tác phẩm văn học vào kịch bản được. Phải có sự thay đổi và xào nấu cho phù hợp với ngôn ngữ điện ảnh. Benjamin Button phim có nhiều điểm khác với Benjamin Button truyện.

2.

Tôi vẫn thích gọi Benjamin Button phim là một dạng “liệt truyện” thực sự. Bộ phim là một bản nhạc Jazz đích thực, nó chân chất mà sâu sắc vô song.

Nhân cách một người vốn gồm 3 thành tố, thì cái siêu ngã (super-ergo) là thứ do môi trường sống, do ý thức học hỏi của con người tạo nên. Benjamin Button phim ca ngợi cái siêu ngã của nhân vật chính, cậu bé Benjamin với chứng lão hóa sơ sinh.

3.

Để thuyết phục khán giả của Benjamin Button phim, tác giả kịch bản đã thay đổi câu chuyện gốc rất nhiều. Những chi tiết khó hiểu lúc đầu như chiếc đồng hồ quay ngược, về ông thợ sửa đồng hồ Ga-tô bơi xuồng ra biển… dần trở nên “kim chỉ nam” soi đường cho người xem đi hết mạch câu chuyện.

Benjamin Button truyện của Fitzgerald là một cuộc đời hoàn toàn khác, một thứ nhân cách khác. Benjamin nói được ngay từ khi vừa ra khỏi bụng mẹ. Cậu lớn lên trong gia đình mình và từ nhỏ đã sống dưới sự áp chế của người cha. Cậu tỏ ra thích hút xì gà và đọc từ điển bách khoa hơn là chơi với đám trẻ con. Tôi không nhận ra một Benjamin ngây thơ, tâm hồn lương thiện trong phim, thứ sản phẩm tuyệt hảo chỉ có từ tình thương yêu và một chế độ chăm sóc tinh thần tốt.

Super-ergo của Benjamin Button phim là một thứ nhân cách người già, nhân cách của một người ham sống, biết trân trọng những giá trị đích thực, một thứ hành xử “thõng tay vào chợ” đích thực. Những tình tiết như Benjamin làm việc trên tàu hoàn toàn quá tầm thường với một Benjamin sinh viên đại học Yale trong truyện. Hay tình yêu mang tính bao dung cao cả của anh (giông giống Forrest Gump) đã lấy được cảm tình của khán giả hơn một Benjamin nhanh chóng “fall in love” với cháu gái của một vị tướng chỉ sau một buổi nhảy đầm.

4.

Tôi nghĩ đến một khái niệm trong nghệ thuật tiểu thuyết: kết cấu phong cách. Cùng một cái chết, nhưng cách thức dẫn đến cái chết khác nhau có thể mang lại xúc cảm và sự phân loại khác nhau. Lấy ví dụ một cái chết của người lính, nếu anh ta xông lên trước hòn tên mũi đạn mà chết, đấy có thể viết thành sử thi; nếu anh ta tham gia vào một loạt những âm mưu ái tình, chính trị mà bị ám toán chết, đấy có thể viết thành bi kịch.

Giữa Benjamin Button phim và Benjamin Button truyện là hai cái chết khác nhau về cách thức (tuy có chung hình thức: mất dần trí nhớ dẫn đến tâm thần phân liệt, sau cùng chết trong hình hài của một đứa trẻ sơ sinh). Sự khác biệt về super-ergo quy định việc này.

Benjamin Button phim chết làm người xem ngẩn ngơ về một sự hy sinh quá cao đẹp: anh ta nhìn thấy viễn cảnh khó khăn của vợ con khi anh càng ngày càng “trẻ con hóa”, Benjamin ra đi với hai bàn tay trắng. Benjamin Button truyện chết như một kết cuộc tất yếu. Có chăng, chỉ là hơi kì lạ, hơi dị nhân. Còn lại, cả quãng đời trước đó của Benjamin Button truyện chỉ là một bản nhạc vui tai với những nốt nhạc lạ lẫm.