Về bản dịch diễn từ Nobel văn chương 2006 trên eVăn.

Tôi lang thang trên The New Yorker thì đọc thấy diễn từ Nobel của Orhan Pamuk. Tiêu đề của nó giúp tôi tìm lại được bản dịch tiếng Việt đăng trên eVăn, “Cái vali của cha tôi”. Tôi đọc bản tiếng Việt trước và thấy cần phải xem lại bản tiếng Anh, bởi “Cái vali của cha tôi” có nhiều chỗ tôi cho là “xấc xược”. Quả nhiên khi xem diễn từ gốc thì thấy dịch giả đã cố gắng “thổi” vào bài viết này của Pamuk vẻ hài hước (hài hước là đặc tính dễ thấy của đa số các diễn từ Nobel). Những chỗ như “Cha tôi có một thư viện khá bộn” – “My father had a large library”; tôi không thấy sự cần thiết của việc dùng chữ “bộn” ở đây. “Bộn” là từ lóng, do đó, nó không tương xứng với văn phong trí thức của cả bài viết; và “bộn” lại càng không nên dùng để chỉ sách vở, ít ra là trong môi trường của những người đọc sách với nhau, giữa đứa con nói về cha mình. Tôi cho đây là một cách chơi chữ bị “ép phê ngược”.

Rải rác trong bản dịch này, tôi còn thấy nhiều chỗ dịch giả cứ thích xài những từ đồng nghĩa chẳng biết để làm gì? Nếu tôi chưa đọc qua bản tiếng Anh, tôi sẽ có ấn tượng ngay rằng, lão Pamuk này chả coi cha ổng ra cái gì cả. He loved life with all its beauties: this I understood thì cứ dịch là Tôi biết cha tôi yêu thích những điều đẹp đẽ của cuộc sống, đại loại vậy. Cả đoạn trước đó không cho thấy ý nào có thể khiến ta dịch câu đó thành “Ông yêu cuộc sống với nhiều vẻ đẹp phàm tục, tôi hiểu”. Ai công nhận viết văn là cao nhã và đi du lịch, kinh doanh hay theo đuổi một đam mê là “phàm tục”?

Dịch giả cũng bỏ mất một đoạn rất hay, đoạn tâm tình của Orhan Pamuk về sự nghiệp viết văn của cha ông. Càng đọc thì tôi càng thấy ông dịch giả này bỏ thêm nhiều đoạn nữa, chắc sợ người ta không đọc hết. Dịch mà cố tình cắt xén bản gốc, lại không ghi chú rõ ràng đây là bản dịch lược bỏ, là một thứ "tội ác" trong dịch thuật.

Tôi đọc đến đoạn “Cha tôi có một thư viện khá lớn”, và tôi thấy con số của bản tiếng Anh là 15.000 quyển (trong khi bản tiếng Việt là 1500 quyển). Tôi nghĩ đây là lỗi morat. Nhưng không thấy độc giả nào của evăn ngạc nhiên về số lượng sách ít ỏi của một “thư viện lớn”. Tôi nghĩ là web evăn là một web kén độc giả, hoặc là bằng việc cho đăng lại những bản dịch kém cỏi thế này, họ đã mất độc giả có critical thinking.

Diễn từ Nobel văn chương 2006 là một diễn từ quá hay. Orhan Pamuk gợi mở nhiều vấn đề trong mối quan hệ Cha-Con, về khả năng thay đổi nhận thức qua sách vở, về vai trò của đam mê và những kỹ năng điều hành gia đình. Trên hết là tình cảm có trước có sau của một nhà văn lớn. Tôi đặc biệt thích thú trước những gợi ý khi đọc Tên tôi là Đỏ trong diễn từ này. Rõ ràng việc đọc mở rộng những thứ khác ngoài tác phẩm chủ đạo luôn có ích cho người đọc sách.