Ngô thập hữu ngũ nhi chí ư học.

Câu chữ của đức Khổng Tử trong thiên Vi Chính, sách Luận Ngữ, nguyên văn như vầy: "Tử viết: Ngô thập hữu ngũ nhi chí ư học; tam thập nhi lập; tứ thập nhi bất hoặc; ngũ thập nhi tri thiên mệnh; lục thập nhi nhĩ thuận; thất thập nhi tòng tâm sở dục, bất dụ củ."

Trong một xã hội trọng tuổi, “kính lão đắc thọ”, thì những câu như tam thập nhi lập; tứ thập nhi bất hoặc; ngũ thập nhi tri thiên mệnh càng chứng tỏ sức mạnh mang tính “tiên đề”. Nhưng nội hàm của những diễn ngôn trên muốn nói, cuộc đời là một chuỗi nhân quả, có bước một mới có bước hai; có gieo mầm mới có ngày có quả. Phan Bội Châu diễn giải:

"Ta bắt đầu từ mười lăm tuổi mới chuyên đặt lòng ở việc học; đến ba mươi tuổi sức tự lập mới chắc chắn vững vàng; đến bốn mươi tuổi mới thông thấu hết sự lý trong thiên hạ, việc gì phải hay trái, người nào tốt hay xấu, thảy xem xét biện biệt được rành rõi, không đến nỗi sai lầm; đến năm mươi tuổi mới thấu chân lý của tạo hóa, tức mệnh của trời; đến sáu mươi tuổi, lúc bấy giờ sức tri với sức hành, học vấn với kinh nghiệm thảy đều thập phần chu đáo, nên đối với sự lý nhân vật ở trong thiên hạ, hễ lọt vào tai tức khắc phán đoán được ngay, không một điều gì chướng ngại ở bên tai nữa; đến năm bảy mươi tuổi thời tiến lên một địa vị rất thông thường và rất tự nhiên, toan nói điều gì, toan làm việc gì, chỉ là chiều theo vị chủ tể ở trong lòng mình, nó muốn sao thời vậy, không bao giờ vượt ra ngoài khuôn khổ đạo lý".

Rủi thay, chẳng phải đi đâu cũng gặp được người biết tự ý thức. Tự biết mình là một từ rất hay trong tiếng Anh, conscious. Hãy tự biết mình! Ngô thập hữu ngũ nhi chí ư học, “mười lăm tuổi” mà không chuyên tâm “học tập”, thì càng già đi càng chứng tỏ chẳng qua anh phơi nắng nhiều hơn người khác thôi, chứ có chi mà đáng khoe?

Sáng nay, tôi rất dõng dạc, đã bảo một ông già bảy mươi hai tuổi “bác ngậm miệng lại dùm con!”. Một câu mệnh lệnh đàng hoàng oai phong lẫm liệt nhé!

Đó là vì sáng nay tôi cần đánh giá chức năng nhai của một bệnh nhân đột quỵ, hì hì...