Bưởi & Ung thư

Dưới góc nhìn của một sinh viên Y Khoa

Có lẽ, vấn đề tôi được nghe nhiều nhất trong chuyến nghỉ hè ở quê tôi là chuyện “Bưởi gây ung thư vú”. Mẹ tôi, người ghiền bưởi số một, đã có cơ hội ngàn năm một thưở mua bưởi với giá bèo nhèo chưa từng có.

Tôi lên mạng tìm hiểu, thấy có bài viết này hay quá, đọc xong thấy tâm phục khẩu phục luôn. Sáng nay lại thấy báo Tuổi trẻ đăng lại.

Tôi thấy cần diễn giải thêm về một số thuật ngữ mà bất kì một sinh viên Y khoa nào cũng biết nếu đã học đến năm thứ 3.

Về mặt Dịch tễ học mà nói, nếu bạn muốn nghiên cứu một vấn đề Dịch tễ có motive kiểu như: “Mối liên quan giữa bệnh X và yếu tố Y…” thì có nhiều cách cho bạn lựa chọn.

Trong đó, cách dễ dàng nhất, ít tốn kém và nhanh chóng (nhưng dở nhất) chính là nghiên cứu quan sát.

Ở đây, đề tài “Bưởi gây ung thư vú” là một kiểu nghiên cứu như vậy.

Nghiên cứu quan sát cắt ngang là hình thức gì? Ví dụ, bạn nghi ngờ ăn ớt sẽ làm viêm dạ dày. Bạn muốn chứng minh chuyện đó. Bạn đến phòng khám tiêu hóa của BV Chợ Rẫy, “chụp cổ” những bệnh nhân bị viêm dạ dày lại, rồi hỏi họ: Gần đây, quí vị có ăn ớt không?

Dễ nhận ra là, phương pháp cắt ngang này sẽ vấp một số nhược điểm (mà sách giáo khoa thống kê gọi là “sai lầm”) như sau:

+ Hồi tưởng sai: Chuyện ăn ớt hay ăn bưởi, số lượng bao nhiêu không dễ mà chính xác được. Nghiên cứu “ăn bưởi” lại phỏng vấn những người già (đa số > 60 tuổi) thì lại càng khó chính xác.

+ Chẩn đoán sai: Bài báo trên ykhoanet đã chỉ rõ: Ung thư vú là một loại chẩn đoán rất khó, khó vì cấu tạo phức tạo của tuyến vú, của các dạng bệnh (ngay cả giải phẫu bệnh, tức phương pháp quan sát Tế bào dưới kính hiển vi, cũng chưa thể có tiếng nói sau cuối).

Sau đó, nghiên cứu made in USA kia còn tiếp tục với việc theo dõi 2 nhóm bệnh nhân “ăn bưởi” và “không ăn bưởi” trong một thời gian sau đó nữa (10 năm) để đối chiếu. Cái này trong thống kê y học gọi là nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu. Nghĩa là, bạn chọn ra 2 nhóm người, một có “phơi nhiễm” (tức không ăn bưởi) và nhóm kia không phơi nhiễm để quan sát.

Và kết quả quan sát cho thấy một kết quả hết sức rõ ràng: người có ăn bưởi chỉ mắc bệnh Ung thư vú (Ai chẩn đoán chính xác?) cao hơn người không ăn bưởi chỉ 0.4%.

0.4% trong y học không là gì cả, nó không nói lên được gì cả. Bất kì một thống kê nào cũng cho phép sai số tới 5%.

Huống chi, phương pháp Đoàn hệ tiền cứu có thể mắc các sai lầm sau đây:

+ Bệnh nhân còn chịu một số yếu tố khác gây Ung thứ vú, phải trừ ra. Giả dụ: người ăn bưởi nhà ở gần nơi nhiễm chất hóa học, phóng xạ, có ung thư khác trong người…

+ Ung thư vú đã manh nha có trước khi bệnh nhân bắt đầu ăn bưởi

Túm lại. Vừa xài Nghiên cứu cắt ngang, vừa dùng Đoàn hệ tiền cứu mà kết luận “Ăn bưởi gây Ung thư vú” là một sai lầm rõ ràng. KHông cần phải kể thêm nữa.

Dưới góc nhìn của một độc giả

Tôi hoàn toàn thông cảm với các người dịch, những phóng viên đã đăng tin này (và nghe đâu sắp bị xử phạt). Nhưng có cái gì nghẹn ngang cổ, không nói thì tức… ói máu.

Báo chí là cơ quan tuyên truyền, định hướng dư luận cực mạnh. Không điều tra cho rõ sự khác biệt về giống Bưởi (tên khoa học khác nhau rành rành), về dược tính (cái này dư sức hỏi chuyên gia),… Hay đơn giản chút xíu nữa, những thống kê y học thường chỉ đem dùng cho một cộng đồng, một chủng tộc,… chứ không phải ai cũng dùng được; suy nghĩ tí thì thấy rồi mà.

Trong thời buổi nhạy cảm kiểu này, khi mà ăn nước tương cũng bị Ung thư, ăn phở thì có foocmon, ăn nước mắm thì có ure,… thì chuyện ăn trái cây mà tiêu cái vú quả là đề tài giật gân. Y chang chuyện anh chàng đăng tin Bánh bao nhân cac-tông bên Tàu vậy. Ác gì mà ác! Viết cho sướng tay mà nông dân phải chặt cây đốn vườn.

Phải chi ai cũng được cỡ bà nội nhạc sĩ Nguyễn Nhất Huy thì đỡ quá!