Này tạp chí, này tân văn, tôi cắp nách.

1.

Tôi hay tự hào khoe khoang rằng, tôi có một tuổi niên thiếu gắn liền với Tòa soạn và Bệnh viện. Tôi luôn dành cho hai nơi ấy những hình ảnh đẹp nhất khi cần nhớ lại. Nói chung, khi bạn hồi tưởng lại một quá khứ, bạn có thể tùy chọn một avatar cho nó.

Ở tòa soạn, có rất nhiều cộng tác viên, ở nhiều mục khác nhau.

Tôi đặc biệt hâm mộ một vị, nhiều khi tôi thấy mình trống trải và không có khả năng tự vệ khi còn học trò, vì bạn bè tôi hâm mộ (Chim) Ưng Hoàng Phúc hay Nhật Tinh (Tinh) Anh, còn tôi, tôi hâm mộ Thầy Dũ Lan.

2.

Dũ Lan là tên một người, dĩ nhiên!

Ông xuất thân là giảng viên của Đại Học Kinh Tế, là một trí thức hàng đầu của đạo Cao Đài hiện nay. Thành ra, tôi hay thích gọi ông là Thầy, Thầy Dũ Lan.

Có gì là bất thường khi một đứa trẻ sinh trưởng trong một dòng họ có uy tín lớn trong đạo Công Giáo, lại đi hâm mộ một nhân vật trong Cao Đài?

Thật ra, tôi biết ông trước tiên là nhớ những bài viết hàng tuần của ông trên Tuần báo. Khi bạn hàng tuần đọc những bài viết ngắn, hoàn toàn bằng thứ văn chương thông thái và hướng thiện. Vâng! Tôi muốn nói là HƯỚNG THIỆN, đương nhiên bạn phải nảy sinh một thứ cảm tình với tác giả.

Tôi không hề biết ông là một nhân vật khá nổi tiếng trong giới trí thức Cao Đài.

Cho tới lúc đó tôi chỉ nghĩ, Cao Đài bất quá chỉ là một thứ tôn giáo vay mượn, một sự giao thoa kiểu “thế giới phẳng”. Nhưng từ cảm tình với Thầy Dũ Lan, tôi đã chăm chỉ đọc về Cao Đài nhiều hơn.

3.

Hôm nay ngồi viết bài review, lục lại mớ báo cũ tháng trước, thấy một bài viết của Thầy. Tôi đọc xong bồi hồi quá đỗi. Xin chép ra đây ngõ hầu chia sẻ với quí bạn.

4.

Vậy mà tôi chưa được một lần diện kiến Thầy Dũ Lan của tôi. Haizzz! Nhiều khi bạn có quá ít thời gian để theo đuổi mọi thứ…

5.

BÀI HỌC THUỘC LÒNG

Công việc viết lách thường buộc anh phải tìm tranh ảnh minh họa. Vì thế, tình cờ bắt gặp hình ảnh trong sách báo nào đó và nghĩ xa rằng có thể dùng cho các bài viết của mình, anh cắt giữ lại.

Thiếu tính ngăn nắp, số ảnh tài liệu cứ bỏ đại vào một phong bì hay cái hộp. Đến chừng cần minh họa cho một đề tài, trong đầu mang máng nhớ là ở nhà có “đồ nghề”, mang máng nhớ hình như mấy năm trước mình bỏ chỗ nào đó. Bèn lục tung lên.

Thường đi tìm ảnh này thì lòi ra ảnh khác. Tấm ảnh không hẹn mà tái ngộ ấy nếu có điều chi đặc biệt, sẽ bắt anh ngắm nghía, tự hỏi sao mình lại có nó nhỉ? Hoặc tự trách móc sau khi xoay ngược xoay xuôi mà không thấy ghi chú nguồn gốc. Mất thời gian bới lục đã đành, còn mất thêm thời gian … hồi tưởng.

Hôm nay, bới trong mớ ảnh vô trật tự của mình, anh tìm thấy tấm ảnh in trong cuốn Types de pays của P. Gastaldy danh tiếng, xuất bản khoảng cuối thập niên 1930. Một chú bé bán báo. Anh mau chóng nhớ ra lý do vì sao đã giữ lại nó. Bởi chú bé bán báo trong tấm ảnh đã dắt anh quay về với một chú bé khác học ở trường làng. Khiến anh bồi hồi.

Hồi xửa hồi xưa, học trò tiểu học có môn quốc văn. Sách giáo khoa hay chọn các bài thơ giản dị làm “Bài học thuộc lòng”. Nhiều bài sớm quên tuốt, nhưng lạ thay, có bài như một nỗi ám ảnh, khắc sâu vào ký ức, nằm im đó nhiều năm. Hễ có dịp, bèn nhảy ra. Đúng là học thuộc lòng.

Tôi chỉ là một trẻ con bán báo,

Khắp phố phường chân sáo nhảy tung tăng,

Cất tiếng rao lanh lảnh vang đường,

Tôi đem những món văn chương chào khách.

Này tạp chí, này tân văn, tôi cắp nách.

Đón mời chư mặc khách, tao nhân,

Trong xóm tân văn, tôi không phải không cần,

Ít chữ nghĩa, tôi chỉ giữ chân bán báo,

Phận nhỏ mọn có chi mà vênh váo,

Nhưng bán văn chương, ai dám bảo nghề hèn!

Mãi rất lâu về sau này chú nhỏ năm xưa mới biết rõ tác giả là Tú Mỡ Hồ Trọng Hiếu (1900-1976), một nhà thơ trào phúng từ thời Tự lực Văn đoàn. Tới bây giờ vẫn chẳng hiểu vì sao có thể nhớ bài học thuộc lòng ấy dai đến thế. Vẫn còn mường tượng tranh vẽ kèm theo bài học, một chú bé đang co chân chạy, tay giơ cao một tờ “nhựt trình”, miệng hé ra như đang cất tiếng rao. Và nép ở góc tranh là ký hiệu CL. DAU nho nhỏ. Bọn trẻ con mặc quần xà lỏn đi chân đất nhà quê hay lấy bút chì màu tô thêm vào tranh vẽ, hoặc “can” lại để tập vẽ các hình trong sách quốc văn. Đâu có đứa nào thèm biết rằng đó là Cliché Dầu (Nguyễn Văn Dầu?) danh tiếng một thời.

Phú Nhuận 15-10-2008

Dũ Lan Lê Anh Dũng

Đã đăng tuần báo Công giáo và Dân tộc, số 1679, ngày 17-10-2008