Tui đọc thơ Phạm Công Thiện

.

.

Gần đây có một gái (giọng hơi nghịch) hỏi anh, anh có bao giờ “rùng mình” không?

Anh bèn ngẩn ra vài giây, tưởng gái đang bàn chuyện mỗi ngày mấy lần đóng mở cơ thắt trong, cơ thắt ngoài, lần nào chẳng rùng mình; đấy là cái sinh lý của con người ta. Gái bèn chữa lời, không, là “rùng mình” vô cớ khi thấy một cảnh gì đó làm ta liên tưởng mạnh.

Ờ!

Lần gần đây nhất anh có cái cảm giác đó là khi qua phà Rạch Miễu, khi trăng lên trên sông.

Có lẽ khi đó anh rất say. Anh mở cửa xe hứng gió, phanh ngực áo cho mát, nằm ngửa đọc sách. Hôm đó anh mang theo rất nhiều sách của Thiện; đoạn đi thì đọc được một ít, đến khi về, vừa hay đến phà Rạch Miễu thì đọc đến Trường giang Mỹ Tho.

Không biết ngày xưa khi Thiện đứng ở đâu trên con sông này, con sông chảy bên Mỹ Tho để làm nên bài thơ tuyệt vời này. Anh rùng mình khi đọc những câu thơ có ngôn ngữ mới mẻ:

nước trường giang mẹ ru chim ngủ

con lớn khôn rồi bỏ mẹ bay xa

...

con sông nào Cửu Long chảy từ thượng tứ

Mỹ Tho buồn thây chết trôi sông

Thiện làm bài thơ này, hẳn khi ông đang trong cái dữ dội nhất khi nhớ về quê hương, về thành phố tuổi nhỏ, về gia đình, về sự bất lực của tuổi trẻ... một người lớn đang uống cạn cái nỗi đau tuổi trẻ.

Tôi nhìn trường giang chảy

Tôi chỉ muốn làm con chó

Chạy giỡn mưa trường giang sa

*

Bài thơ nữa, bài Thơ cho khoảng trống của Thiện cũng gặm nhấm nỗi nhớ nhung về Mỹ Tho. Trong đó, anh nhớ mãi một câu thơ thăm thẳm, mà day dứt như gió trên sông Tiền:

...Mùa lúa chín vàng, chim dồng dộc bay về, luồng gió tuyết sơn thổi hiu hắt về nam phố. Luồng gió rì rào trên thiên cấm sơn, từ núi cấm thổi về mỹ tho,...

Hãy qua một con sông lớn và đọc thơ của Thiện, gái ơi, em sẽ rùng mình...

Dài dòng nói thêm: Thơ của Thiện đọc không dễ. Những ý tưởng cứ liên miên tuôn ra trong những câu thơ nhiều phần “shock”. Như trong tập thơ mười hai bài nổi tiếng nhất, Ngày sinh của rắn:

tôi giao cấu mặt trời sinh ra mặt trăng
tôi thủ dâm thượng đế sinh ra loài người

đọc thơ ông này có cái sướng là mỗi lần đọc là mỗi lần lại phát hiện ra những tứ khác nhau, một cảm xúc khác nhau, chẳng lần nào là giống lần nào. Thơ Thiện làm ngừi ta thấy phảng phất Thiền Tông, những tăm tối u mê trước một cơn đại ngộ; phảng phất Heraclites, một dòng sông chảy mãi...

những con đường của mỗi ngày
từ Riverside Drive đến Broadway
đến Đại Lộ Thứ Năm
đến Washington Square
công trường Nghệ Sĩ tóc bay Hương hát
từ Greenwich Village anh đi về Chinatown

*

tôi đi đông chìm
trời âm u thung lũng khô
nhiều mây chim bay không nổi
tôi đi
dưới kia sụp đổ
núi Cấm nổ tôi ra
Cửu Long ca từ Tây Tạng

mười năm qua gió thổi đồi tây
tôi long đong theo bóng chim gầy
một sớm em về ru giấc ngu?
bông trời bay trắng cả rừng cây
gió thổi đồi tây hay đồi đông
hiu hắt quê hương bến cỏ hồng
trong mơ em vẫn còn bên cửa
tôi đứng trên đồi mây trổ bông
gió thổi đồi thu qua đồi thông
mưa hạ ly hương nước ngược dòng
tôi đau trong tiếng gà xơ xác
một sớm bông hồng nở cửa đông

Anh vẫn “mê” nhất hai câu thơ rất giàu hình ảnh, rất gợi trong Ngày sinh của rắn:

mưa chiều thứ bảy tôi về muộn
cây khế đồi cao trổ hết bông

anh đã ngâm nga chúng biết bao lần, khi đang leo trên lưng chừng một ngọn núi và tình cờ nhìn thấy một cây khế dại; khi anh trở về nhà sau một cơn mưa ướt sũng chiều thứ bảy; và cả khi, trong một thoáng rùng mình khi anh đang lao đi với tốc độ tám mươi cây số một giờ trên quốc lộ...